Seminar mbi OBT-në dhe Marrëveshjet e Tregtisë së Lirë me vendet e rajonit

Data: 11-13 Shtator 2002

Vendi i zhvillimit: Zyrat e ACIT

Numri i pjesëmarrësve: 20

Lektor: Prof. Craig VanGrasstek, Universiteti i Harvardit

Më 16 Shtator 2002, stafi i ACIT bëri një përmbledhje të seminarit tre-ditor mbi OBT-në dhe Marrëveshjet e Tregtisë së Lirë me vendet e rajonit të zhvilluar në zyrat e tij.

Tre ishin temat kryesore mbi të cilat u diskutua:

1. Tre dimensionet që ka marrë procesi i liberalizimit të tregtisë që nga përfundimi i Luftës së Dytë Botërore: (i) një reduktim i ndjeshëm i tarifave, si në vendet e zhvilluara ashtu edhe në ato në zhvillim; (ii) një rritje e diskriminimit tregtar si rezultat i marrëveshjeve preferenciale rajonale dhe bilaterale të tregtisë; dhe (iii) një konceptim më i gjerë i “tregtisë’’, që përfshin jo vetëm mallrat, por edhe shërbimet, të drejtat e pronësisë intelektuale, markën, produktet kulturore, masat që lidhen me investimet në tregti, etj. Këto hapa përpara drejt liberalizimit kanë provokuar një debat kontroversial (të gjatë e të vjetër që nga koha kur Adam Smith prezantoi teoritë mbi arsyet e pasurisë së kombeve) mbi argumentet ’pro’ dhe ’kundra’ tij. Të paktën dy prej këtyre argumenteve janë më të njohurat: industritë joeficiente dhe ato infantile. Si në rastin e industrive ineficiente dhe infantile mund të argumentohet dhënia e mbrojtjeve të përkohshme e cila do t’i lejonte të mbijetonin në kushtet e tregjeve të hapura botërore. Përgjigjet ndaj këtyre argumentave (dhënia e koncensioneve; masat mbrojtëse dhe asistenca direkte ndaj firmave për t’iu përshtatur kushteve të tregut) meritojnë të merren në konsideratë, por kanë gjithashtu nevojë për analiza të kujdesshme në varësi të kontekstit të çdo vendi.
2. Evolucioni i Kuadrit Institucional që rregullon tregtinë e jashtme: GATT dhe OBT. Nga kjo pikëpamje, u sqaruan mjaft mirë evolucioni dinamik i rezultateve të raundit të negociatave dhe mekanizmi i negociatave e mekanizmi i përforcimit të OBT-së. Përveç kuadrit të përgjithshëm të hapjes së tregjeve për vendet anëtare, OBT-ja ofron gjithashtu mundësinë që anëtarët të ndërrmarin politika zhvillimi, megjithëse me kufizime në kohë, në fushën se ku mund të ndërmerren si dhe në instrumentet me të cilat mund të ndërhyhet. Mbledhja e fundit e OBT-së –‘Axhenda e Zhvillimit Doha’- nga ana jonë vlerësohet si një hap drejt trajtimit më të mirë të problemeve të vendeve në zhvillim në kontekstin e globalizimit.
3. Një tjetër karakteristikë e sistemit aktual botëror të tregtisë është edhe progresi në aspektin e diskriminimit tregtar. Ndonëse duhet të përkojnë me dispozitat e OBT-së (neni XXIV), marrëveshjet preferenciale të tregtisë midis vendeve dhe rajoneve kanë efekte pozitive diskriminuese mbi të tretët. Debati (ende i papërfunduar) sillet rreth paradigmës së marrëveshjeve rajonale të tregtisë: ‘Devijim apo Krijim i Tregtisë’. Një tjetër çështje me interes në diskutimet tona ishte ajo e Rregullave të Origjinës. Megjithëse kanë tendencë të nxisin tregtinë ndërmjet dy vendeve (apo dy vendeve rajonale), ato mund të kthehen në diskriminuese duke eleminuar kështu përfitimet që sjell një marrëveshje preferenciale tregtare. Për këtë arsye, gjatë negocimit të një marrëveshjeje të tregtisë së lirë me vendet rajonale apo BE, vëmendje i duhet kushtuar mënyrës sesi rregullat e origjinës do të ndikojnë në privilegjet e dhëna për aksesimin e tregut. Hyrja në një union doganor me vendet e rajonit apo të BE-së, kërkon gjithashtu një vlerësim në nivelin e tarifave doganore për çdo artikull. Në rast se një nivel i caktuar tarife është më i lartë se niveli i tarifave të Unionit, atëherë ai duhet të zbresë në nivelin e këtij të fundit dhe bazuar në rregullat e OBT-së, duhet t’i kompensohet palës së tretë.

Seminari, i cili kontribuoi në një kuptim më të mirë të forcave dhe mekanizmave në veprim që vënë në lëvizje liberalizimin e tregtisë, rezultoi mjaft i dobishëm.për stafin e ACIT.